Οι περισσότερες εγκυμοσύνες ολοκληρώνονται χωρίς επιπλοκές. Ωστόσο ορισμένες γυναίκες θα αντιμετωπίσουν επιπλοκές που μπορεί να επηρεάσουν την υγεία τους, την υγεία του μωρού τους ή και τα δύο. Σε κάποιες περιπτώσεις, προϋπάρχουσες ασθένειες ή καταστάσεις της μητέρας μπορεί να οδηγήσουν σε επιπλοκές κατά την εγκυμοσύνη, ενώ άλλες επιπλοκές εμφανίζονται κατά την διάρκεια του τοκετού.
Τι εννοούμε με τον όρο παθολογία της κύησης;
Η παθολογία της κύησης αποτελεί αδιαμφισβήτητα το μεγαλύτερο κεφάλαιο της μαιευτικής - γυναικολογίας και παραμένει πρόκληση για μαιευτήρες - γυναικολόγους, μαίες / μαιευτές, ερευνητές και άλλους επαγγελματίες υγείας. Αναφέρεται σε προβλήματα υγείας που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη και μπορεί να επηρεάζουν την έγκυο, το έμβρυο ή και τα δύο. Τα προβλήματα αυτά μπορεί να παρουσιαστούν κατά τη διάρκεια της κύησης ή να προϋπάρχουν, αφορούν την έγκυο ή/και το έμβρυο, και επιπλέκουν την κύηση. Η αντιμετώπιση της εγκύου με προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας περιλαμβάνει πλάνο θεραπείας που ξεκινά πριν από τη σύλληψη και συνεχίζεται καθ' όλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και μετά. Η φαρμακευτική αγωγή τροποποιείται αναλόγως του τριμήνου της κύησης.
Ποιά είναι τα παθολογικά προβλήματα που μπορεί να εμφανιστούν στην κύηση και ποιες οι πιο συχνές επιπλοκές της εγκυμοσύνης;
Τα συνήθη προβλήματα που σχετίζονται με την παθολογία της κύησης περιλαμβάνουν:
- Σακχαρώδη διαβήτη (προϋπάρχοντα ή εμφανιζόμενο κατά την κύηση)
- Υπέρταση
- Παχυσαρκία
- Διαταραχές του θυρεοειδούς
- Λοιμώξεις - θρομβώσεις
- Πολλαπλούς ή εμμένοντες εμέτους (υπερέμεση κύησης)
- Παθολογία του πλακούντα (π.χ επιπωματικός πλακούντας)
- Ανεπάρκεια τραχήλου
- Οιδήματα
- Ψυχολογικές διαταραχές
- Αυξημένα υπατικά ένζυμα (χολόσταση), αναιμία και άλλες εργαστηριακές διαταραχές
- Ειδικά σύνδρομα, όπως προεκλαμψία, HELLP, οξύ λιπώδες ήπαρ και πνευμονική εμβολή
- Προβλήματα ανάπτυξης του εμβρύου (υπολειπόμενη ανάπτυξη ή αυξημένο μέγεθος).
Σήμερα, η επιστημονική πρόοδος και ο εξοπλισμός μας επιτρέπουν να διαχειριζόμαστε αποτελεσματικά κυήσεις υψηλού κινδύνου, καθώς και επιπλοκές που προκύπτουν.
Πόσο επικίνδυνη είναι για την εγκυμοσύνη η υπερέμεση κύησης;
Η υπερέμεση είναι μία πάθηση που χαρακτηρίζεται από επίμονη και σοβαρή ναυτία και εμέτους κατά τη διάκεια της κύησης. Πλήττει λιγότερο από το 3% των εγκύων και μπορεί να εμφανιστεί από την 4η έως την 6η εβδομάδα της εγκυμοσύνης, ενώ επιδεινώνεται μεταξύ της 9ης και της 13ης εβδομάδας.
Η υπερέμεση ταλαιπωρεί την μέλλουσα μητέρα, η οποία μπορεί να εμφανίσει επιπλοκές, όπως μειωμένη λειτουργία των νεφρών, έντονες κεφαλαλγίες και σιελόρροια.
Υπάρχουν, ωστόσο, μερικές γυναίκες που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο υπερέμσης, όπως όσες κυοφορούν δίδυμα ή τρίδυμα, καθώς και όσες έχουν οικογενειακό ιστορικό υπερέμεσης. Η πάθηση μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση, ηλεκτρολυτικές διαταραχές, διατροφική ανεπάρκεια και απώλεια βάρους, δυσκολεύοντας αρκετά την καθημερινότητα της εγκύου. Οι γυναίκες που σε προηγούμενη εγκυμοσύνη είχαν πρωινές ναυτίες, συχνές ημικρανίες ή υπερέμεση είναι επίσης πιθανό να ταλαιπωρηθούν ξανά σε επόμενη κύηση.
Γιατί οι έγκυες γυναίκες διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο θρομβώσεων;
Υπάρχει περίπτωση να παρουσιαστεί θρόμβωση κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης. Η πρόληψη και η έγκαιρη αντιμετώπιση είναι ζωτικής σημασίας για να προστατευτεί η ζωή της εγκύου και του εμβρύου. Θρόμβωση ονομάζεται η πήξη του αίματος που εμφανίζεται στα αγγεία. Ο οργανισμός προκειμένου να προστατευτεί από αιμορραγίες δημιουργεί θρόμβους. Όταν αυτό συμβαίνει, ενδαγγειακά ελλοχεύουν κίνδυνοι παθολογικών προβλημάτων.
Αν και η θρόμβωση είναι εξαιρετικά σπάνια στην εγκυμοσύνη, εάν συμβεί, εγκυμονεί μεγάλο κίνδυνο για το έμβρυο. Το πιο συχνό σημείο εντοπισμού της είναι το πόδι ή ο μηρός. Το σώμα της εγκύου ενεργοποιεί μηχανισμούς για να προφυλάξει τόσο τη μητέρα όσο και το έμβρυο από αιμορραγίες, κάνοντας το αίμα να πήζει ευκολότερα. Επειδή οι φλέβες έχουν λεπτά και ευαίσθητα τοιχώματα, η πίεση που ασκείται από το αναπτυσσόμενο έμβρυο μέσα στη μήτρα, μπορεί να σταματήσει η ροή του αίματος σε συγκεκριμένα σημεία. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πήξη του αίματος και σχηματισμό θρόμβου στο αντίστοιχο πόδι. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν πρήξιμο, πόνο στο πόδι και ερυθρότητα στην περιοχή.
Η φλέβικη θρόμβωση είναι σοβαρή, καθώς ο θρόμβος μπορεί να αποκολληθεί και να ταξιδέψει μέσω της κυκλοφορίας του αίματος, φτάνοντας σε άλλα μέρη του σώματος, όπως ο πνεύμονας. Αυτή η κατάσταση ονομάζεται πνευμονική εμβολή και μπορεί να αποδειχθεί απειλητική για την ζωή.
Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο θρομβώσεων κατά την εγκυμοσύνη;
Αυξημένο κίνδυνο φλεβικής θρόμβωσης διατρέχουν:
- Οι γυναίκες άνω των 35 ετών.
- Όσες έχουν αυξημένο Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ).
- Γυναίκες με ιστορικό θρομβοφιλίας ή κληρονομικό ιστορικό θρομβώσεων.
- Όσες έχουν επώδυνους κιρσούς ή έχουν υποστεί σοβαρό τραυματισμό στο πόδι.
- Οι γυναίκες που έχουν πραγματοποιήσει τουλάχιστον τρεις τοκετούς.
Ποια είναι τα μέτρα πρόληψης θρομβώσεων κατά την κύηση;
Υπάρχουν παράγοντες κινδύνου που μπορεί να προϋπάρχουν ή να σχετίζονται με την εγκυμοσύνη. Η λήψη ενός πλήρους ιατρικού ιστορικού και οι κατάλληλες διαγνωστικές εξετάσεις είναι εξαιρετικά χρήσιμες για τον ιατρό, ώστε να υπολογίσει την πιθανότητα εμφάνισης φλεβικών θρομβώσεων.
Η ενημέρωση, η πρόληψη και η διάγνωση συμβάλλουν άμεσα στην μείωση της πιθανότητας δημιουργίας θρόμβων στο αίμα, ενώ παράλληλα ενισχύουν την ψυχολογική ηρεμία της εγκύου. Η μέλλουσα μητέρα νιώθει πιο ασφαλής γνωρίζοντας ότι έχει λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για να προφυλάξει το παιδί της.
Ακόμη κι αν προκύψει θρόμβωση, μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά με τη λήψη ενέσιμης ηπαρίνης κατά τη διάρκεια της κύησης, αλλά και για τουλάχιστον δύο μήνες μετά τον τοκετό.
Τι συμβαίνει σε γυναίκες με θυρεοειδοπάθεια κατά την κύηση;
Πολλές παθήσεις των ενδοκρινών αδενών μπορεί να συνυπάρχουν με την εγκυμοσύνη. Η αναγνώριση και η σωστή αντιμετώπιση τους είναι ζωτικής σημασίας για την ομαλή εξέλιξη της εγκυμοσύνης και την επιβίωση του εμβρύου. Οι παθήσεις του θυροεειδούς επηρεάζουν το 5% των κυήσεων. Η εγκυμοσύνη προδιαθέτει στην εμφάνιση παθήσεων του θυρεοειδούς, καθώς αποτελεί «ιωδιοπενική» κατάσταση. Κατά τη διάρκεια της κύησης αυξάνονται οι ανάγκες της εγκύου σε ιώδιο λόγω της αυξημένης πρόσληψης ιωδίου από το έμβρυο και της μεγαλύτερης αποβολής ιωδίου μέσω των ούρων λόγω αυξημένης διούρησης. Τόσο ο υποθυρεοειδισμός όσο και ο υπερθυρεοειδισμός, αν δεν αντιμετωπιστούν, μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές επιπλοκές τόσο στην έγκυο όσο και στο έμβρυο. Η αρμονική συνεργασία μεταξύ μαιευτήρα, ενδοκρινολόγου και εγκύου είναι απαραίτητη για τη σωστή διαχείριση της πάθησης και την πρόληψη επιπλοκών.
Ο υποθυρεοειδισμός έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης;
Ο υποθυρεοειδισμός επιπλέκει το 3% των κυήσεων. Εκτός από την έλλειψη ιωδίου, μπορεί να οφείλεται σε αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα Hashimoto ή σε ιατρογενείς παράγοντες, όπως η χειρουργική αφαίρεση του θυρεοειδούς ή η ακτινοβολία λόγω καρκίνου. Ο κλινικός και ο ασυμπτοματικός υποθυρεοειδισμός έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο αποβολών, υπερτασική νόσο της εγκυμοσύνης, αποκόλληση πλακούντα, πρόωρο το κετό και φτωχή νευρολογική ανάπτυξη του νεογνού. Τέλος, μία πολύ σημαντική επιπλοκή του υποθυρεοειδισμού είναι η σοβαρή μορφή διανοητικής καθυστέρησης που εμφανίζεται στα νεογνά (κρετινισμός).
Τι συμβαίνει στην περίπτωση διαπίστωσης υπερθυροειδισμού, δηλαδή αυξημένης λειτουργίας του θυρεοειδούς, κατά την εγκυμοσύνη;
Ο υπερθυροειδισμός (1% των κυήσεων) χαρακτηρίζεται από αυξημένη παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών και οφείλεται είτε σε αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα (νόσος του Graves) είτε σε μια κατάσταση που ονομάζεται παροδικός υπερθυροειδισμός της κύησης και οφείλεται στη διέγερση του αδένα από τα αυξημένα επίπεδα της β-χοριακής γοναδοτροφίνης στο αίμα της εγκύου.
Ο υπερθυρεοειδισμός συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών, συμπεριλαμβανομένων αποβολών, προεκλαμψίας, χαμηλού βάρους γέννησης ή ενδομήτριας καθυστέρησης της ανάπτυξης και δυσλειτουργίας της καρδιάς της εγκύου, και ο κίνδυνος αυτός αυξάνεται με την πλημμελή ρύθμιση της λειτουργίας του θυρεοειδούς.
Τι είναι η μαιευτική χολόσταση; Ποιες εγκυμονούσες παρουσιάζουν πιο συχνά μαιευτική χολόσταση; Ποιά είναι τα συμπτώματα;
Η χολοστάση είναι μία σοβαρή πάθηση που οφείλεται σε απορρύθμιση του ήπατος λόγω της επίδρασης των ορμονικών αλλαγών στη λειτουργία της χολυδόχου κύστης. Τα ακριβή αίτια που προκαλούν την χολοστάση δεν έχουν διευκρινιστεί ωστόσο πιστεύεται, ότι είναι ορμονικά και γενετικά. Δύο στις τρεις γυναίκες που έχουν εμφανίσει χολοστάση στην πρώτη τους εγκυοσύνη εμφανίζουν και σε μία επόμενη. Η χολοστάση κύησης εμφανίζεται συνήθως στο τρίτο τρίμηνο και πολύ σπανιότερα στο δεύτερο ή το πρώτο. Τα κύρια συμπτώματα είναι ο έντονος κνησμός, χωρίς να υπάρχει απαραίτητα ερυθρότητα στο δέρμα. Ξεκινάει συνήθως από τις παλάμες ή τα πέλματα, ενώ σπανιότερα εμφανίζεται στον κορμό ή το πρόσωπο. Επίσης, μπορεί να εμφανισθεί έντονη κόπωση, απώλεια όρεξης και αποστροφή για το φαγητό και το χρώμα των ούρων μπορεί να γίνει πιο σκούρο.
Είναι η μαιευτική χολόσταση πραγματικά κάτι σοβαρό;
Η χολοστάση στην εγκυμοσύνη αυξάνει τις πιθανότητες για πρόωρο τοκετό πριν την 37η εβδομάδα κύησης, ενδομήτριο θάνατο και σύνδρομο αναπνευστικής δυσχέρειας του βρέφους. Οι κίνδυνοι για το μωρό αυξάνονται όσο αυξάνονται και τα επίπεδα χολικών οξέων στο αίμα.
Τι σημαίνει υπολειπόμενη ενδομήτρια ανάπτυξη – IUGR;
O όρος Ενδομήτρια Καθυστέρηση της Ανάπτυξης (IUGR: ItraUterine Growth Retardation) γενικά αναφέρεται σε ένα έμβρυο που παρουσιάζει μικρότερο του φυσιολογικού ρυθμό ανάπτυξης. Με τον ίδιο όρο αναφερόμαστε και για ένα έμβρυο με ανεπαρκή ανάπτυξη για την ηλικία κύησης (SGA: Small for Gestational Age). Ως ενδομήτρια καθυστέρηση της ανάπτυξης ορίζουμε την αδυναμία του εμβρύου να επιτύχει το αναπτυξιακό του δυναμικό, δηλαδή να μεγαλώσει όσο θα μπορούσε. Αυτός ο ορισμός λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι η ανάπτυξη δεν είναι αναγκαστικά ίδια για όλα τα έμβρυα και ποικίλλει ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της μητέρας (εθνικότητα, βάρος, ύψος), τυχόν παθολογικές καταστάσεις (π.χ. διαβήτης κύησης) και άλλους παράγοντες. Ένα έμβρυο χαρακτηρίζεται ως IUGR όταν η ανάπτυξή του βρίσκεται στο κατώτερο 5-10% του αναμενόμενου βάρους για την ηλικία κύησης.
Ποιές είναι οι αιτίες ενδομήτριας υπολειπόμενης ανάπτυξης (IUGR);
Στο 75% περίπου των περιπτώσεων το IUGR οφείλεται σε πλακουντιακή ανεπάρκεια. Αυτό με απλά λόγια σημαίνει ότι στην αρχή της κύησης ο πλακούντας δεν κατάφερε να εμφυτευτεί τόσο καλά στη μήτρα όσο θα έπρεπε, με συνέπεια αργότερα το έμβρυο να παίρνει λιγότερο οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά από όσο θα έπρεπε. Στο υπόλοιπο 25% ενέχονται παθολογικές καταστάσεις από το έμβρυο (π.χ. χρωμοσωμικές και γενετικές ανωμαλίες, ενδομήτριες λοιμώξεις, δίδυμη κύηση) ή από τη μητέρα (ασθένειες, φάρμακα, κακή διατροφή κλπ). Η κύρια μέθοδος αξιολόγησης της κατάστασης του εμβρύου είναι η εξέταση των Doppler.
Τί εννοούμε όταν μιλάμε για προδρομικό πλακούντα κατά την εγκυμοσύνη;
Ο πλακούντας παρέχει οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά για την ανάπτυξη του εμβρύου και απομακρύνει τα προϊόντα αποβλήτων από το αίμα του. Στις περισσότερες εγκυμοσύνες, ο πλακούντας βρίσκεται συνήθως στο επάνω τμήμα της μήτρας. Στον προδρομικό όμως πλακούντα, ο πλακούντας είναι ασυνήθιστα χαμηλά στη μήτρα, δίπλα ή σε σημείο που καλύπτει το τράχηλο της μήτρας. Αυτό συμβαίνει περίπου 1 στις 200 εγκυμοσύνες. Ο προδρομικός πλακούντας δεν είναι συνήθως πρόβλημα στα πρώτα στάδια της εγκυμοσύνης. Ωστόσο, εάν παραμείνει όσο η εγκυμοσύνη προχωρά, μπορεί να προκαλέσει πρόωρο τοκετό ή να οδηγήσει σε άλλες επιπλοκές.
Εάν ο πλακούντας καλύπτει πλήρως τον τράχηλο της μήτρας, ονομάζεται πλήρης προδρομικός. Εάν είναι δεξιά, στα όρια του τραχήλου της μήτρας ονομάζεται οριακός προδρομικός. Εάν, ο πλακούντας έχει 2 εκατοστά απόσταση από τον τράχηλο της μήτρας η θέση του πλακούντα είναι φυσιολογική. Ο προδρομικός πλακούντας μπορεί να διαγνωστεί μέσω των προγεννητικών υπερήχων, είτε κατά τη διάρκεια ενός υπερηχογραφήματος ρουτίνας ή μετά από ένα επεισόδιο κολπικής αιμορραγίας.
Πότε ο πλακούντας ονομάζεται συμφυτικός;
Αυτή η κατάσταση εμφανίζεται όταν τα αιμοφόρα αγγεία του πλακούντα αυξηθούν και εισχωρούν πάρα πολύ βαθιά μέσα στο τοίχωμα της μήτρας. Η εμφάνιση συμφυτικού πλακούντα μπορεί ναπροκαλέσει κολπική αιμορραγία κατά τη διάρκεια του τρίτου τριμήνου της κύησης και σοβαρή απώλεια αίματος μετά τον τοκετό. Στην αντιμετώπιση μπορεί να απαιτηθεί η καισαρική τομή ή σε ανεξέλεγκτη αιμορραγία, η θεραπεία να απαιτήσει χειρουργική αφαίρεση της μήτρας (κοιλιακή υστερεκτομή).
Πόσο επικίνδυνη είναι η Χοριοαμνιονίτιδα για την εγκυμονούσα;
Η χοριοαμνιονίτιδα είναι μία ενδοαμνιακή λοίμωξη και θεωρείται μια ιδιαίτερα σοβαρή και επικίνδυνη λοίμωξη. Συγκεκριμένα, η λοίμωξη αφορά το αμνιακό υγρό, τους υμένες, τον πλακούντα, τον ομφάλιο λώρο και τη μήτρα.Εμφανίζεται στο 40-70% των γυναικών που έχουν γεννήσει πρόωρα, αλλά και στο 2-4% των γυναικών που έχουν γεννήσει κανονικά στον ένατο μήνα κύησης. Η ενδοαμνιακή λοίμωξη προκαλείται όταν βακτήρια προχωρήσουν από τον κόλπο στη μήτρα. Τα βακτήρια αυτά συνήθως παραμένουν στην περιοχή του κόλπου, αλλά ενδέχεται να εισχωρήσουν και προς τα μέσα συνήθως σε περιπτώσεις πρόωρης ρήξης υμένων. Χαρακτηριστική ένδειξη είναι ο υψηλός πυρετός και τα αυξημένα λευκα αιμοσφαίρια. Η χοριοαμνιονίτιδα θεωρείται μία επικίνδυνη λοίμωξη κατά τον τοκετό, τόσο για τη μητέρα, όσο και για το έμβρυο, και αυτό γιατί αυξάνει τον κίνδυνο για: μηνιγγίτιδα, πνευμονία, εγκεφαλική βλάβη και εμβρυϊκό θάνατο.
Τι είναι η ανεπάρκεια τραχήλου; Τι ακριβώς συμβαίνει; Σε τι οφείλεται η ανεπάρκεια τραχήλου; Τι επιπτώσεις έχει η ανεπάρκεια τραχήλου; Πώς αντιμετωπίζεται;
Η ανεπάρκεια του τραχήλου της μήτρας αποτελεί ένα από τα αίτια αποβολής του εμβρύου. Πρόκειται στην ουσία για την αδυναμία του τραχήλου της μήτρας να φέρει σε πέρας την κύηση. Τα αίτια μπορεί να είναι λειτουργικά ή ανατομικά.
Πριν την εγκυμοσύνη ο τράχηλος της μήτρας είναι κλειστός και έχει σκληρή σύσταση. Καθώς προχωράει η εγκυμοσύνη ο τράχηλος μαλακώνει, ελαττώνεται σε μήκος και σταδιακά διαστέλλεται. Φυσιολογικά, το μήκος του τραχήλου παραμένει σχετικά σταθερό μέχρι και το δεύτερο τρίμηνο της κύησης και στη συνέχεια αρχίζει σταδιακά να ελαττώνεται. Εάν κάτι από τα παραπάνω συμβεί νωρίτερα του αναμενόμενου , τότε γίνεται λόγος για ανεπάρκεια του τραχήλου και πρέπει να ληφθούν μέτρα για την προστασία της κύησης και την ενδεχόμενη έναρξη προώρου τοκετού.
Πολύ συχνό αίτιο ανεπάρκειας τραχήλου είναι οι χειρουργικές επεμβάσεις στις οποίες μπορεί μία νεαρή γυναίκα να έχει υποβληθεί, όπως κωνοειδής εκτομή ή εξαίρεση τμήματος τραχήλου με loop, λόγω τραχηλικής δυσπλασίας. Επίσης, οι επεμβάσεις διακοπής κύησης ή θεραπευτικής εκκένωσης της μήτρας σε περιπτώσεις αποβολών, στις οποίες απαιτείται διαστολή του τραχηλικού στομίου καθώς και οι εκ γενετής ανωμαλίες.
Εφόσον η ανεπάρκεια δεν δημιουργεί άμεσα προβλήματα στην κύηση και το μήκος του τραχήλου δεν είναι πολύ μικρό, μπορεί να χορηγηθεί προγεστερόνη, είτε από το στόμα, είτε ενδοκολπικά.
Στις περιπτώσεις που το μήκος του τραχήλου είναι εξ ́αρχής πολύ κάτω των 2,5 χιλ ή κατά την παρακολούθηση ο τράχηλος συνεχίζει να μειώνει το μήκος του, μπορεί να γίνει περίδεση του τραχήλου. Η περίδεση συνίσταται στην τοποθέτηση ράμματος στον τράχηλο, το οποίο «συγκρατεί» τον τράχηλο. Η περίδεση επίσης μπορεί να γίνει προγραμματισμένα μεταξύ της 13ης και 16ης εβδομάδας της κύησης σε γυναίκες με ιστορικό αποβολών λόγω ανεπάρκειας ή επειγόντως σε περιπτώσεις όπου υπάρχει διαστολή του τραχήλου προκειμένου να αποφευχθεί ο πρόωρος τοκετός.